Facebook Sayfamızdan Bizi Takip Edebilirsiniz. 

Tarihsel Süreç İçerisinde Engelliliğe Bakış Açısı Ve Yaklaşımlar

Engellilik hem bireysel hem de toplumsal sonuçları olan bir olguyu tanımlamaktadır. Toplumların ekonomik ve sosyal koşulları, bir yandan engelliliğin kendisini ortaya çıkarma ve engelliliğin ortaya çıkardığı olumsuz sonuçları ortadan kaldırmayı belirlerken, öte yandan engelliliği tanımlayan hâkim anlayışı da şekillendirmiştir. Dolayısıyla, engellilik olgusuna bakışı belirleyen kuramsal çerçeve, kapitalizm öncesine denk düşen tarihsel dönem ile kapitalist üretim biçiminin yarattığı toplumsal yapıda ve nihayet günümüzde farklılaşmıştır.

Engellilik literatüründe engelliliğin sosyal teorisi bağlamında tarihsel açıdan bir değerlendirme yapıldığında, medikal/bireyci model, sosyal model ve günümüzde insan hakları modelinin ön plana çıktığı görülmektedir.
Medikal/bireyci model ve sosyal model, tarihsel süreç içerisinde engelliliği anlamaya ya da tanımlamaya özgü yaklaşımlar olarak şekillenmiştir. Ancak, dünyada engellilik olgusunu insan hakları yaklaşımı temelinde ele almak, diğer toplumsal meselelerde olduğu gibi, 1980 sonrasına tekabül etmektedir. Tarihsel dönemlere denk düşen anlayış farklılıkları ile birlikte, bu üç modelin engelliler açısından 'sosyal hak' kavramına bakış açısı da farklılaşmaktadır. Tarihsel süreç izlendiğinde, engellilik ilk etapta medikal/bireyci bir durum olarak değerlendirilmiş, 'anormallik' ve bozuklukla ilişkilendirilmiştir. Bireyci yaklaşımlar, engellilik probleminin öncelikle bireysel zemine oturtmuş, daha sonra ise bu problemin nedenini bir fonksiyon sınırlılığı ya da psikolojik bir kayıpta görmüşlerdir. Medikal/bireyci modelin normalleştirme düşüncesine paralel olarak özürlülerin bozukluk olarak algılanan fiziksel yetersizliklerini düzeltme, rehabilite etme, iyileştirmeye dönük verilen hizmetler hak anlayışının sınırını oluşturmaktadır. Bu bağlamda, bireyci modelle günümüzdeki sosyal hak kavrayışı arasında bir ilişki kurmak neredeyse olanaksızdır.
Engelliliğin sosyal açıdan değerlendirilmesi gerektiğini belirten ve medikal modele tepki olarak ortaya çıkan sosyal model yaklaşımında ise engellilik tanımının merkezinde artık kişinin fiziksel veya ruhsal yetersizliği değil, engelliliği çevreleyen toplumsal koşullar yer almaya başlamıştır. Bu yaklaşıma göre, engellilik kişinin kendi yetersizliği sonucunda ortaya çıkan bir durum olarak değerlendirilmemekte, engelli kişilerin toplumsal yaşama katılımını kısıtlayan bütün sosyal, kültürel, ekonomik ve çevresel engeller olarak nitelendirilmektedir. Dolayısıyla engellilik, toplumsal olarak sürekli yeniden üretilen / yaratılan bir durum olarak karşımıza çıkmaktadır. Oliver'in deyişiyle sosyal modele göre engellilik engelli bireyleri toplumsal bağlamda sınırlandıran her şeydir. Sosyal modelin sosyal hak kavrayışı, bireyci modelden sosyal olana doğru radikal bir dönüşümü ifade etmektedir. Engellilerin toplumsal yaşamda eşitlik ilkesi temelinde var olmalarını öngören sosyal model yaklaşımı, tarihsel gelişim sürecinde, temelde engellilerin ekonomik yetersizliklerine vurgu yaparak; çalışma, eğitim, sağlık, sosyal güvenlik gibi sosyal hakların sağlanması ve bu haklara ulaşabilmeleri açısından gerekli yasal, politik ve idari önlemlerin alınmasına odaklanmaktadır.

Dünyada 1980'li yıllardan bu yana yaşanan küreselleşme ya da post-endüstriyel süreçle farklılaşan ekonomik ve sosyal politikalarla birlikte ortaya çıkan düşünsel anlamdaki farklılaşma, hem özürlülük teorisinde hem de onun sosyal hak kavrayışında önemli bir kırılmaya sebep olmuştur.
Günümüzde, sosyal olgulara ilişkin kimlik vurgusunun öne çıktığı yaklaşımların ağırlık kazanması ve toplumdaki dezavantajlı grupların post modern parçalılık temelinde ayrı ayrı ele alınması ırk, etnik köken, cinsiyet, özürlülük, cinsel tercih vb. temelinde yapılan ayrımlarla gündeme gelmiştir. Bu dönemde, sosyal haklarda meydana gelen ciddi gerileme ile birlikte yaşanan düşünsel kırılma, insan hakları yaklaşımı ile doldurulmaya çalışılmaktadır. Gelinen noktada, engelliliği bir insan hakları sorunu olarak değerlendirme eğiliminin ön planda olduğu görülmektedir. Ancak, insan hakları perspektifinde günümüzün hâkim yaklaşımı, ağırlıklı olarak birinci kuşak insan haklarını, yani negatif statü haklarını ön plana çıkarmakta, sosyal ve ekonomik haklar üzerinde yeterince durmamaktadır. Sosyal model yaklaşımı, en azından, engellilerin haklarının tanınması ile özellikle sosyal ve ekonomik eşitliği sağlamaya yönelik bir toplumsal mücadele zemini oluşturma potansiyelini taşımaya elverişli bir zemin oluşturarak sosyal ve ekonomik standartlarını iyileştirebilmeleri için devletten birtakım eylem ve düzenlemeleri yapmasını talep ederken; insan hakları yaklaşımı, sosyal ve ekonomik eşitlik talebini göz ardı ederek daha çok toplumsal olandan bireysel olana doğru bir kayışın taşıyıcısı olmuştur.
Engellilik alanında teorik çalışmaların Türkiye'de geçmişinin çok yeni olduğunu da göz önünde bulundurarak, özellikle insan hakları yaklaşımını da dahil eden eleştirel kuramsal çalışmaların neredeyse hiç olmaması, bir anlamda bu çalışmanın sınırlılığını oluşturmaktadır. Tarihsel olarak içinde bulunduğumuz dönemde, dezavantajlı olarak kabul edilen diğer birçok toplumsal grup gibi engellileri de kapsayan insan hakları yaklaşımı, hem kuramsal düzlemde hem de toplumsal ekonomik politik düzeylerde toplumsal bakışı belirleyen ve devlet politikalarına da yön veren bir ikna/inşa girişiminin sorgusuzca kabul edildiği kuşatıcı bir bakış halini almıştır. Dolayısıyla bu çalışmayı, engellilik olgusuna sosyal haklar açısından eleştirel bir tarihsel değerlendirme yapma konusunda mütevazı bir tartışma girişimi olarak nitelendirmekteyiz.

YasliHasta.Com Mobil Uygulamalar

YasliHasta.Com Ailesi bir çok sektörden aydın insanları ekibinde barındıran ve tamamen bakıma muhtaç insanlarımız için proje üreten Türkiye'nin en saygın portallarından birisidir. Bu noktada ücretli veya ücretsiz bir çok mobil uygulamalar sizinle buradan tanıtılacaktır. Çağımızın bilgi teknoloji olması gereği ekibimizde bir çok teknoloji uzmanı barındırmaktayız. Siz değerli vatandaşlarımız portalımız sayesinde bir çok engeli sizler için oluşturduğumuz haber ve makaleler ile aşabileceksiniz... devamını oku

Yazarlarımız

Muhammet Damar YasliHasta.comMustafa Ersin Şenkurt YasliHasta.comMehmet Mustafa Açıl YasliHasta.comYaşar Dereli YasliHasta.comyazar-yaslihasta-com-gkoseyazar-yaslihasta-com-aaydinyazar-yaslihasta-com-htdamaryazar-yaslihasta-com-bdamaryazar-yaslihasta-com-hakki-canyazar-yaslihasta-com-tum-yazarlarl

*/