Facebook Sayfamızdan Bizi Takip Edebilirsiniz. 

Yaşlılarda Akılcı İlaç Kullanımı

İlaç, tıpta kullanılan ve biyolojik etkinliği olan saf bir kimyasal maddeyi ya da ona eşdeğer olan bitkisel veya hayvansal kaynaklı, standart miktarda aktif madde içeren bir karışımı ifade eder.
Dünya Sağlık Örgütüne (DSÖ) göre ilaç; fizyolojik sistemleri veya patolojik durumları, alanın yararı için değiştirmek veya incelemek amacıyla kullanılan veya kullanılması öngörülen bir madde ya da ürün olarak tanımlanır.


DSÖ'nün tanımlamasına göre akılcı ilaç kullanımı; "kişilerin klinik bulgularına ve bireysel özelliklerine göre uygun ilacı, uygun süre ve dozajda, en düşük fiyata ve kolayca sağlayabilmeleredir.
Yaşlı diye nitelendirilen grubun yaş sınırı kesin olarak belirlenmemiştir. Kural olarak altmış beş yaşın üzerindeki bireyler bu gruba girer. Ancak ilaçların vücuda girişi, kana geçişi, etki edeceği yere ulaşması, değişime uğraması ve atılması gibi özelliklerle ilaca karşı duyarlılığın değişmesinde önemli olan, yaşlının takvimsel yaşı değil, biyolojik yaşıdır ve bu iki tür yaş çoğu kişide birbirine uymaz. Bu nedenle, genelde vücut fonksiyonları yaşlılarda, yaşla orantılı bir şekilde azalmış olmakla beraber, aynı yaştaki kişilerde dahi azalma aynı derecede olmaz. Bu bakımdan aynı yaştaki kişiler arasında önemli olabilecek derecede farklar vardır ve bunlar arasındaki ilaca duyarlılık değişkenliğinin boyutu, daha alt yaş gruplarında olduğundan daha fazladır. O nedenle hastanın bireysel olarak değerlendirilmesi kavramı, bu yaş grubunda daha fazla önem kazanmaktadır.
Yaşla birlikte hastalık görülme sıklığı ve buna bağlı olarak birden fazla hastalığın birlikte görülme olasılığı arttıkça çok sayıda ilacı aynı anda kullanma zorunluluğu ortaya çıkmaktadır. Yani çoklu ilaç kullanımı yaşlanma ile birlikte artmaktadır. Birden çok ilacın birlikte kullanımı da ilaç-ilaç etkileşimlerinin ya da kullanılan ilaçlara bağlı yan tesirlerin daha sık görülmesine yol açmaktadır.Yaşlılık döneminde ilaçlara vücudun verdiği cevaplarda bir artış veya azalış olabildiği gibi kullanılan ilacın etki göstereceği yere ulaşması, vücutta değişikliğe uğratılması veya vücuttan atılımı da genç yaştakilere kıyasla büyük değişiklikler göstermektedir. Yaşlılarda ilaç etkilerinde gözlenen değişiklikler sadece organlardaki yaşlanma sonucu ortaya çıkan fizyolojik değişikliklere değil aynı zamanda bu yaş grubunda birden fazla hastalığın bir arada bulunmasına veya bunun sonucu birden fazla ilacın bir arada kullanılmasına da bağlıdır.
Türkiye'de Yaşlı Grubunda En Çok Rastlanan Hastalıklar ve En Sık Kullanılan İlaçlar


Hastalıklar ve Görülme Sıklığı

İlaçlar ve Kullanılma Sıklığı

Yüksek tansiyon (%30.7) Eklem romatizması (%20.4)
Kalp yetmezliği (%13.7)
Şeker hastalığı (%10.2) Koroner damar hastalığı (%9.8) Kemik erimesi (%8.2)

Kalp-damar ilaçları (%26.7)
Ağrı kesici ve romatizma ilaçları (%20.8)
Kan üzerinde etki gösteren ilaçlar (%14.8)
Sindirim sistemi ilaçları (%12.0)
Hormonal ilaçlar (%10.6)
İdrar söktürücü ilaçlar (%10.5)
Vitamin ve besleyici maddeler (%10.2)
Solunum sistemi ilaçları (%9.5)
Psikiyatrik ilaçlar (%7.5)
Merkezi sinir sistemi ilaçları (%4.7)
Antibiyotikler (%2.8)
Üreme organları ve idrar yolları ilaçları (%2.6) Cilt hastalığı ilaçları (%2.0)
Göz ilaçları (%1.9) Kulak ilaçları (%0.9)

Yaşlılarda İlaç Kullanımına Bağlı Olarak En Sık Ortaya Çıkan Yan Etkiler

Mide ağrısı

Sindirim sistemi kanaması

Bulantı

Yorgunluk

Sersemlik

Baş dönmesi

Allerjik döküntü ve bazen şiddetli allerji (anaflaksi)

Uyku bozukluğu

İshal/kabızlık

Ağız kuruluğu

Bacaklarda şişlik

Yaşlılarda ilaç etkilerinin gençlere göre daha az olmasında önemli bir neden etki yerinde yani hücrelerde ilaçlara duyarlılığın ve yanıtın azalmasıdır. Bunun nedeni de ilaçların hücrelerdeki etkilerine aracılık eden ve reseptör adı verilen protein yapıda moleküllerin, ayrıca hücre içinde görev yapan çeşitli moleküllerin sayı ve fonksiyonlarında yaşlanmaya bağlı olarak ortaya çıkan azalmadır. Yine, vücuttaki birçok sistemin denge içinde çalışmasını sağlayan düzenleyici sistemlerin de ilaçların yol açtığı değişiklikleri dengeleme özellikleri yaşlılarda yavaşlamaktadır. Örneğin, kullanılan ilaca bağlı olarak kan basıncında ortaya çıkan düşme, gençlerde kalp atım hızında artışla dengelenmeye çalışılırken yaşlılarda kalp atım hızında artış gözlenmeyebilir. Yaşlılığa bağlı olarak meydana gelen bu tip değişiklikler ilaç etkisinin abartılmış olarak ortaya çıkmasına yol açabilir.
Yaşlılarda belirli bazı ilaçlara karşı duyarlılık artışı da olabilmektedir:

Barbitüratlar gibi uyku ilaçlarına ve diazepam gibi anksiyolitik (endişe giderici) ilaçlara duyarlılık artması sonucu zaten yaşlılıkla birlikte ortaya çıkan bellek zayıflığı, yer- zaman- kişi algılamalarındaki bozukluk, zihin bulanıklığı ve sersemlik daha da belirgin hale gelir.

Morfin gibi güçlü ağrı kesicilerin bu etkileri daha da artar.

Şizofreni gibi psikiyatrik hastalığı bulunanların tedavisinde kullanılan fenotiyazin grubu ilaçlarla ortaya çıkan hareket bozuklukları ve ayağa ani kalkışa bağlı tansiyon düşmesi gibi yan etkiler belirginleşir.

Yüksek kan basıncının tedavisinde kullanılan tiazid grubu idrar söktürücülerin kan potasyum düzeyini düşürücü etkileri ve potasyum tutucu özelliğe sahip idrar söktürücü ilaçların etkisiyle oluşan kan potasyum düzeyi yükselişi yaşlılarda daha belirgin olarak ortaya çıkar.

Aspirin ve diğer ağrı giderici-inflamasyon engelleyici ilaçlara bağlı olarak ortaya çıkabilen mide-barsak kanalındaki kanama ve ülser riskinde artış olur. Bu kanamalar sonucunda yaşlılarda demir eksikliği anemisi görülebilir.

Şeker hastalığının tedavisinde ağız yoluyla kullanılan sülfonilüre grubu ilaçların kan şekerini düşürücü etkilerinde artış meydana gelir.

Kemik iliğini baskılayan ilaçların bu etkilerine yaşlılar daha fazla duyarlıdır

Kaynak: Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Yaşlı Sağlığı Modülleri

YasliHasta.Com Mobil Uygulamalar

YasliHasta.Com Ailesi bir çok sektörden aydın insanları ekibinde barındıran ve tamamen bakıma muhtaç insanlarımız için proje üreten Türkiye'nin en saygın portallarından birisidir. Bu noktada ücretli veya ücretsiz bir çok mobil uygulamalar sizinle buradan tanıtılacaktır. Çağımızın bilgi teknoloji olması gereği ekibimizde bir çok teknoloji uzmanı barındırmaktayız. Siz değerli vatandaşlarımız portalımız sayesinde bir çok engeli sizler için oluşturduğumuz haber ve makaleler ile aşabileceksiniz... devamını oku

Yazarlarımız

*/