Facebook Sayfamızdan Bizi Takip Edebilirsiniz. 

Alınan İlacın Vücutta Geçirdiği Süreç Ve Yaşlılığın Bu Süreç Üzerine Etkileri

Ağız yoluyla kullanılan ilaçların etkilerini gösterebilmeleri için önce mide-bağırsak kanalından emilmeleri, kana geçmeleri ve etki gösterecekleri hücrelere ulaşabilmeleri gerekir. Bu süreç içinde öncelikle vücut sıvıları içinde dağılırlar, bu esnada özellikle karaciğerde olmak üzere kimyasal değişime uğrarlar yani metabolize olurlar ve daha sonra değişime uğramış şekilleri ya da değişmeden direkt olarak kendileri böbrekler yoluyla atılırlar, yani vücuttan uzaklaştırılırlar.

İlaçların ağız yoluyla alınışlarından sonra vücutta geçirdikleri bu sürecin parçalarını oluşturan emilim, dağılım, metabolize olma ve atılım olayları yaşlılık döneminde erişkinlerden farklılıklar gösterir. Ortaya çıkan bu değişiklikler ise ilaçların vücutta kalış sürelerini uzatabileceği gibi sürenin kısalmasına da sebep olabilmektedir. Ayrıca, bu değişiklikler, ilaçların kandaki miktarlarının fazlalaşmasına yol açarak etkilerinin artmasına ve hatta vücuda zarar veren ilaç yan tesirlerinin ortaya çıkmasına neden olabilmektedir.
1.Ağız yoluyla alınan ilaçların mide-bağırsak kanalından emilimi üzerinde etkisi olan değişiklikler: Yaşlılarda mide asid salgısı azalır, mide boşalma süresi uzar, mide-bağırsak hareketleri yavaşlar. Ayrıca, ilaçların emilebileceği bağırsak içi alan küçülür, mide-bağırsak kanalı çeperinden geçen kan akımı da azalır. Tüm bu değişiklikler ilaçların emilimin hızını yavaşlatır. Bu nedenle demir, kalsiyum, B12 vitamini gibi maddelerin emilimi azalacağı için yaşlılarda bu maddeleri içeren ilaçların yüksek dozda verilmesi gerekir.
2.Emilime uğrayan ilaçların vücut sıvılarında dağılımı üzerine etkisi olan değişiklikler: Yaşlılarda çizgili kas kitlesi azalırken yağ kitlesi artmaktadır. Yaşlılarda vücut suyu miktarı da azalmaktadır. Yağ dokusunun yağsız vücut ağırlığına oranı yaşlı erkeklerde %18'den %30'a; yaşlı kadınlarda ise %35'ten %48'e yükselir. Yağ içinde fazla çözünebilen diazepam (uyku düzenleyici, sakinleştirici), tolbutamid (şeker hastalığının tedavisinde ağız yoluyla kullanılır) gibi ilaçların vücutta dağıldıkları hacim artar. Yani kandaki konsantrasyonları düşer. Oysa, digoksin (kalp yetmezliği tedavisinde kullanılır), lityum (psikiyatrik hastalıkların tedavisinde kullanılır) ve alkolün yağda çözünürlüğü az olduğu için dağıldıkları hacim yaşlılarda daha azdır. Bu nedenle kandaki konsantrasyonları daha yüksek olur ve etki gösterdikleri yerlere daha yüksek miktarlarıyla ulaşabilirler.
Ayrıca, dokularda kan akım hızı yaşlılarda yavaşladığı için ilaçların vücutta dağılımı ve etki gösterecekleri yerlere ulaşmaları da yavaşlar. İlaçlar çoğunlukla kanda protein yapıda albümin adı verilen moleküllere bağlanarak taşınır. Ancak, ilacın etki gösterebilmesi için albüminden ayrılması yani serbest hale geçmesi gerekir. Yaşlılarda bu albümin molekülünün miktarı azaldığı için varfarin gibi ağız yoluyla kullanılan pıhtılaşmayı önleyici ilaçların serbest şekillerinin miktarı artar ve etkileri şiddetlenir. Aynı durum diazepam ve fenitoin (sara nöbetlerinin tedavisinde kullanılır) için de geçerlidir.
3.İlaçların vücutta kimyasal değişime uğraması yani metabolizması üzerine etkisi olan değişiklikler: Yaşlılarda genellikle karaciğer kitlesi, ilaçların kimyasal olarak değişikliğe uğramasına yol açan enzim adı verilen moleküllerin etkinlikleri (aktiviteleri) ve karaciğer kan akımı azalmaktadır. Enzim adı verilen moleküllerin etkilerinin azalması yaşlı erkeklerde yaşlı kadınlarınkinden fazladır.
Ayrıca, etki azalması sadece cinsiyete göre değil aynı zamanda bireyler arasında da farklılık göstermektedir. Yaşlılarda karaciğerde değişime uğramaları azaldığı için fenotiazinlerin (şizofreni adı verilen psikiyatrik hastalığın tedavisinde kullanılır), barbitüratların (uyku ilacı, sakinleştirici), nitratların (damarlarda gevşeme/genişleme yaparlar) kandaki miktarları ve sonuç olarak etkileri artar.
4.İlaçların vücuttan atılımı yani uzaklaştırılması üzerine etkisi olan değişiklikler: Karaciğerde olduğu gibi yaşlılıkta böbrek fonksiyonları yani işleyişi de zayıflar ve birçok ilacın vücuttan uzaklaştırılamamasına, dolayısıyla etkilerinin daha uzun süre devam etmesine ve bunun sonucunda etki şiddetlerinin artarak istenmeyen yan tesirlerin ortaya çıkmasına yol açar. Bu nedenle tiazid grubu veya furosemid gibi idrar söktürücü ilaçların, heparin gibi pıhtılaşmayı engelleyici ilaçların, gentamisin gibi antibiyotiklerin vücuttan uzaklaştırılma süreleri uzar. Bu ilaçların dozunun azaltılması gerekir.
Kaynak: Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Yaşlı Sağlığı Modülleri

YasliHasta.Com Mobil Uygulamalar

YasliHasta.Com Ailesi bir çok sektörden aydın insanları ekibinde barındıran ve tamamen bakıma muhtaç insanlarımız için proje üreten Türkiye'nin en saygın portallarından birisidir. Bu noktada ücretli veya ücretsiz bir çok mobil uygulamalar sizinle buradan tanıtılacaktır. Çağımızın bilgi teknoloji olması gereği ekibimizde bir çok teknoloji uzmanı barındırmaktayız. Siz değerli vatandaşlarımız portalımız sayesinde bir çok engeli sizler için oluşturduğumuz haber ve makaleler ile aşabileceksiniz... devamını oku

Yazarlarımız

*/